*शैक्षणिक गुणवत्तेचा ध्यास, नावीन्यपूर्ण उपक्रमांची कास; गोपाल गावीत यांची ‘आयडॉल शिक्षक 2026-27’ म्हणून राज्यस्तरावर निवड*
नंदुरबार(प्रतिनिधी):-महाराष्ट्रातील पवित्र तापी नदीच्या तीरावर वसलेले प्रकाशा हे प्राचीन आणि ऐतिहासिक तीर्थक्षेत्र ‘दक्षिण काशी’ म्हणून संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे. याच पावन भूमीत शैक्षणिक ज्ञानदानाचे कार्य करणारी जिल्हा परिषद कन्या शाळा, प्रकाशा ही विद्यार्थिनींच्या शैक्षणिक प्रगतीसाठी विविध नावीन्यपूर्ण उपक्रम राबवत आहे. येथील जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेचा राज्यस्तरावर गौरव; 36 जिल्ह्यांतील शिक्षकांमधून निवड, शहादा तालुक्यासह नंदुरबार जिल्ह्याच्या शैक्षणिक शिरपेचात मानाचा तुरा! शिक्षक हा केवळ विद्यार्थ्यांना पुस्तकी ज्ञान देणारा घटक नसून त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला आकार देणारा, स्वप्नांना दिशा देणारा आणि समाजाच्या उज्ज्वल भविष्याची पायाभरणी करणारा महत्त्वाचा शिल्पकार असतो. बदलत्या काळानुसार शिक्षणपद्धतीत नावीन्य आणत विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी स्वतःला झोकून देणाऱ्या शिक्षकांच्या कार्याची दखल घेतली गेली, तर निश्चितच शिक्षण क्षेत्राला नवी ऊर्जा मिळते. याच कार्यसंस्कृतीचे एक प्रेरणादायी उदाहरण म्हणजे शहादा तालुक्यातील जिल्हा परिषद कन्या शाळा, प्रकाशा येथील अष्टपैलू, बहुआयामी आणि उपक्रमशील शिक्षक गोपाल होनजी गावीत! महाराष्ट्र राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद (SCERT), पुणे यांच्या वतीने त्यांची सन 2026- 27 साठी ‘आयडॉल शिक्षक’ म्हणून निवड करण्यात आली आहे. त्यांच्या या राज्यस्तरीय निवडीने प्रकाशा गावासह शहादा तालुका आणि संपूर्ण नंदुरबार जिल्ह्याच्या शैक्षणिक क्षेत्रात अभिमानाचे वातावरण निर्माण झाले आहे.
शैक्षणिक गुणवत्तावाढीसाठी सातत्याने नवनवीन प्रयोग करणे, विद्यार्थ्यांच्या अध्ययनातील अडचणी ओळखून त्यावर उपाययोजना करणे, आनंददायी व कृतीशील शिक्षणाची प्रभावी अंमलबजावणी करणे आणि विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात सक्रियपणे सहभागी करून घेणे, या कार्यपद्धतीमुळे गोपाल गावीत यांनी आपल्या अध्यापन कार्याची स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. त्यांच्या कार्याची राज्यस्तरावर झालेली दखल ही केवळ एका शिक्षकाचा सन्मान नसून ग्रामीण भागातील जिल्हा परिषद शाळांमध्येही गुणवत्तापूर्ण, नावीन्यपूर्ण आणि परिवर्तनशील शिक्षणाचे प्रभावी काम घडू शकते, याची जिवंत साक्ष आहे. 36 जिल्ह्यांतील गुणवंत शिक्षकांमधून निवड; 100 गुणांच्या निकषांवर मूल्यमापन
महाराष्ट्र राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद, पुणे यांच्या वतीने राबविण्यात येणाऱ्या ‘आयडॉल शिक्षक’ उपक्रमाचा मुख्य उद्देश राज्यातील गुणवंत, प्रयोगशील, विद्यार्थिकेंद्रित आणि शैक्षणिक क्षेत्रात उल्लेखनीय योगदान देणाऱ्या शिक्षकांचा गौरव करणे हा आहे. राज्यातील 36 जिल्ह्यांमधून शैक्षणिक क्षेत्रात उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या शिक्षकांची निवड या उपक्रमांतर्गत करण्यात आली आहे. या निवड प्रक्रियेमध्ये केवळ अध्यापनातील गुणवत्ता नव्हे, तर शिक्षकाच्या एकूण शैक्षणिक कार्याचा सर्वंकष विचार करण्यात आला. विद्यार्थ्यांची अध्ययन निष्पत्ती, अध्ययन स्तरातील प्रगती, दैनंदिन उपस्थिती, अध्यापनातील नावीन्यपूर्ण पद्धती, विविध शैक्षणिक उपक्रमांची अंमलबजावणी, शाळेतील स्वच्छता व आरोग्यविषयक उपक्रम, पर्यावरण संवर्धन, सांस्कृतिक कार्यक्रमांमधील सहभाग, विद्यार्थ्यांचा सर्वांगीण विकास तसेच केंद्र व राज्य शासनाच्या विविध शैक्षणिक योजनांचा प्रभावी प्रसार अशा विविध बाबींचा समावेश असलेल्या 100 गुणांच्या निकषांवर आधारित मूल्यमापन करण्यात आले.
या सर्व निकषांच्या अनुषंगाने गोपाल गावीत यांनी शाळा, विद्यार्थी, शिक्षक आणि शैक्षणिक प्रशासन या सर्व स्तरांवर केलेले कार्य त्यांच्या निवडीसाठी महत्त्वपूर्ण ठरले आहे. पारंपरिक शिक्षणाला नावीन्याची जोड; विद्यार्थिकेंद्रित अध्यापनाचा प्रभावी प्रयोग
आजच्या स्पर्धात्मक आणि तंत्रज्ञानाधारित युगात शिक्षण केवळ पाठ्य पुस्तकांपुरते मर्यादित न राहता ते अनुभवाधारित, कृतीशील, आनंददायी आणि जीवनोपयोगी असणे आवश्यक आहे. हीच भूमिका लक्षात घेऊन गोपाल गावीत यांनी आपल्या अध्यापनात विविध नावीन्यपूर्ण पद्धतींचा वापर केला आहे.
विद्यार्थ्यांना विषय समजून घेण्यासाठी प्रत्यक्ष कृती, शैक्षणिक साहित्य, खेळ, गाणी, गोष्टी, प्रश्नमंजुषा, समूहकार्य आणि विविध उपक्रमांच्या माध्यमातून शिकण्याची संधी उपलब्ध करून देण्यावर त्यांचा भर असतो. विद्यार्थ्यांमधील सुप्त कलागुणांना वाव देणे, आत्मविश्वास वाढविणे, स्वतंत्र विचार करण्याची क्षमता विकसित करणे आणि प्रत्येक विद्यार्थ्याला शिकण्याच्या प्रक्रियेत सहभागी करून घेणे, यासाठी ते सातत्याने प्रयत्नशील असतात.
शैक्षणिक साहित्य निर्मितीच्या माध्यमातून अवघड संकल्पना सोप्या करून सांगण्याचा त्यांचा प्रयत्न विशेष उल्लेखनीय आहे. विद्यार्थ्यांच्या वयोगटानुसार आणि अध्ययन क्षमतेनुसार अध्यापन पद्धतीत बदल करून प्रत्येक विद्यार्थ्यापर्यंत शिक्षण पोहोचविण्याचा त्यांचा दृष्टिकोन आहे.
सीसीआरटी नवी दिल्ली ते उदयपूर राजस्थान; प्रशिक्षणातून अध्यापन समृद्ध
शिक्षकाने स्वतः सतत शिकत राहिले पाहिजे, नवीन ज्ञान आत्मसात केले पाहिजे आणि त्या ज्ञानाचा उपयोग विद्यार्थ्यांच्या गुणवत्तावाढीसाठी केला पाहिजे, या विचारातून गोपाल गावीत यांनी विविध प्रशिक्षणांमध्ये सहभाग घेतला आहे.
नवी दिल्ली येथील सीसीआरटी (Centre for Cultural Resources and Training) तसेच उदयपूर, राजस्थान येथील सीसीआरटीच्या माध्यमातून त्यांनी सांस्कृतिक आणि कलाधारित शिक्षणविषयक प्रशिक्षण घेतले आहे. विशेषतः ‘रोल ऑफ पपेट्री’ अर्थात बाहुल्यांच्या माध्यमातून शिक्षण या संकल्पनेचा अभ्यास करून त्यांनी अध्यापनामध्ये कला, संस्कृती आणि सर्जनशीलतेचा प्रभावी वापर करण्याचा प्रयत्न केला आहे.
बाहुल्यांच्या माध्यमातून कथा, संवाद, प्रसंग आणि शैक्षणिक संकल्पना विद्यार्थ्यांसमोर सादर केल्यास विद्यार्थ्यांचा सहभाग वाढतो, विषय समजण्यास सुलभता येते आणि शिक्षण अधिक आनंददायी बनते. अशा कलाधारित अध्यापन पद्धतींचा उपयोग करून विद्यार्थ्यांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेत उत्साह निर्माण करण्यासाठी त्यांनी विशेष प्रयत्न केले आहेत.
शिक्षणाची वारी, विज्ञान प्रदर्शन आणि शैक्षणिक साहित्य निर्मितीतून वेगळा ठसा शैक्षणिक क्षेत्रातील नावीन्यपूर्ण प्रयोग आणि उपक्रमांची माहिती इतर शिक्षकांपर्यंत पोहोचावी, यासाठी शिक्षणाची वारीसारख्या उपक्रमांमध्ये त्यांनी सहभाग नोंदविला आहे. शैक्षणिक साहित्य निर्मिती, विज्ञान प्रदर्शन, विविध शैक्षणिक उपक्रम आणि शैक्षणिक सहली यांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष अनुभवातून शिकण्याची संधी उपलब्ध करून दिली आहे.
विज्ञान प्रदर्शनासारख्या उपक्रमांमधून विद्यार्थ्यांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन, निरीक्षण क्षमता, जिज्ञासा आणि प्रयोगशीलता विकसित होण्यास मदत होते. शैक्षणिक सहलींच्या माध्यमातून वर्गाबाहेरील जगाचे ज्ञान मिळते, तर सांस्कृतिक कार्यक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना व्यासपीठ मिळते. या सर्व बाबींचा समन्वय साधत विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी त्यांनी विविध उपक्रम राबविले आहेत. मूल्यवर्धन कार्यक्रमातून व्यक्तिमत्त्व विकासाला चालना
विद्यार्थ्यांना केवळ शैक्षणिक ज्ञान देणे पुरेसे नसून त्यांच्यामध्ये चांगले संस्कार, सामाजिक जाणीव, सहकार्याची भावना, प्रामाणिकपणा, जबाबदारी, संवेदनशीलता आणि सकारात्मक दृष्टिकोन विकसित होणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. याच उद्देशाने मूल्यवर्धन कार्यक्रमाच्या प्रभावी अंमलबजावणीत त्यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे.
मूल्यशिक्षणाच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना जीवनातील मूल्यांची जाणीव करून देणे, विविध प्रसंगांमधून योग्य निर्णय घेण्याची क्षमता विकसित करणे आणि सामाजिक जबाबदारीची भावना निर्माण करणे, यासाठी त्यांनी सातत्याने प्रयत्न केले आहेत.
विशेष म्हणजे, त्यांनी मूल्यवर्धन कार्यक्रमाचे केवळ प्रशिक्षण घेऊन थांबण्याऐवजी त्याची प्रभावी अंमलबजावणी केली आणि या कार्यक्रमातील अनुभवाचा उपयोग इतर शिक्षकांच्या मार्गदर्शनासाठीही केला आहे.
स्वतःच्या शाळेपुरते मर्यादित न राहता जिल्ह्यातील शिक्षक घडविण्याचे कार्य
गोपाल गावीत यांच्या शैक्षणिक कार्यातील सर्वात महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांनी स्वतःच्या शाळेतील अध्यापनापुरते कार्य मर्यादित न ठेवता इतर शिक्षकांच्या क्षमता वृद्धिंगत करण्यासाठीही पुढाकार घेतला आहे. मूल्यवर्धन कार्यक्रमांतर्गत राज्यस्तरीय प्रशिक्षण प्राप्त केल्यानंतर त्यांनी जिल्हा शिक्षण व प्रशिक्षण संस्था (डायट), नंदुरबार येथे शिक्षकांना प्रशिक्षण देण्याची जबाबदारी पार पाडली आहे. तालुकास्तरावर मूल्यवर्धन सुलभक म्हणून तसेच केंद्रस्तरावर ‘तज्ज्ञ सुलभक’ म्हणून त्यांनी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावली आहे.
प्रशिक्षणादरम्यान शिक्षकांना मूल्यवर्धन कार्यक्रमाची संकल्पना, उद्दिष्टे, प्रत्यक्ष वर्गातील अंमलबजावणी, विविध कृती आणि विद्यार्थ्यांमध्ये अपेक्षित मूल्यांचा विकास याविषयी मार्गदर्शन केले आहे. शिक्षकांच्या अध्यापन पद्धती अधिक प्रभावी व्हाव्यात, विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण शिक्षण मिळावे आणि शैक्षणिक उपक्रमांची अंमलबजावणी अधिक परिणामकारक व्हावी, यासाठी त्यांचे योगदान उल्लेखनीय आहे.
शाळा, विद्यार्थी, समाज आणि प्रशासन यांच्यातील प्रभावी दुवा शिक्षकाचे कार्य हे केवळ वर्गातील अध्यापनापुरते मर्यादित नसते. शाळेचा विकास, विद्यार्थ्यांची नियमित उपस्थिती, पालकांचा सहभाग, स्वच्छता, पर्यावरण संवर्धन आणि समाजाचा शाळेप्रती सकारात्मक दृष्टिकोन निर्माण करणे, या सर्व बाबींमध्ये शिक्षकाची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते.
गोपाल गावीत यांनी विविध शालेय उपक्रमांच्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांमध्ये स्वच्छतेची सवय, पर्यावरणाविषयी जागरूकता, सामाजिक बांधिलकी आणि सामूहिक सहभागाची भावना निर्माण करण्यावर भर दिला आहे. शासनाच्या विविध शैक्षणिक योजना आणि उपक्रम विद्यार्थ्यांपर्यंत पोहोचविण्यासाठीही ते प्रयत्नशील आहेत. शाळेतील शैक्षणिक वातावरण आनंददायी आणि विद्यार्थ्यांना प्रेरणा देणारे असावे, यासाठी ते सातत्याने नवनवीन संकल्पना राबवित असतात. ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांनाही गुणवत्तापूर्ण शिक्षणाच्या समान संधी मिळाव्यात, हा त्यांच्या कार्यामागील महत्त्वाचा दृष्टिकोन आहे.
राज्यस्तरीय सन्मान म्हणजे शिक्षकाच्या निष्ठेची आणि परिश्रमांची पोचपावती
‘आयडॉल शिक्षक 2026-27’ म्हणून झालेली निवड ही गोपाल गावीत यांच्या अनेक वर्षांच्या शैक्षणिक वाटचालीतील एक महत्त्वाचा टप्पा मानला जात आहे. शैक्षणिक गुणवत्ता वाढविण्यासाठी केलेले सातत्यपूर्ण प्रयत्न, नावीन्यपूर्ण अध्यापन पद्धतींचा स्वीकार, विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासासाठी घेतलेली मेहनत, विविध प्रशिक्षणांमधून प्राप्त केलेले ज्ञान आणि इतर शिक्षकांना दिलेले मार्गदर्शन या सर्व कार्यांची ही राज्यस्तरीय पोचपावती आहे.
विशेष म्हणजे, ग्रामीण भागातील जिल्हा परिषद शाळेत कार्यरत असलेल्या शिक्षकाची राज्यस्तरावर निवड होणे ही संपूर्ण जिल्हा परिषद शिक्षण व्यवस्थेसाठी अभिमानास्पद बाब आहे. या यशामुळे प्रकाशा येथील शाळेच्या कार्याची ओळख अधिक व्यापक झाली असून, ग्रामीण भागातील शिक्षकांमध्येही नवी प्रेरणा निर्माण झाली आहे.
प्रेरणादायी कार्याची पुढील वाटचाल अधिक व्यापक होवो!
शिक्षण क्षेत्रात बदल घडविण्यासाठी मोठ्या साधनसामग्रीपेक्षा सकारात्मक विचार, कामाप्रती निष्ठा, विद्यार्थ्यांविषयी आत्मीयता आणि काहीतरी वेगळे करण्याची जिद्द अधिक महत्त्वाची असते. गोपाल गावीत यांच्या कार्यातून याच गोष्टी अधोरेखित होतात. स्वतःच्या अध्यापनात सातत्याने सुधारणा करणे, विद्यार्थ्यांच्या गुणवत्तेसाठी झटणे आणि मिळविलेले ज्ञान इतर शिक्षकांपर्यंत पोहोचविणे, हा त्यांच्या कार्याचा प्रेरणादायी प्रवास आहे.
त्यांच्या या निवडीमुळे जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळा, प्रकाशा, शहादा तालुका आणि नंदुरबार जिल्ह्याच्या शैक्षणिक लौकिकात निश्चितच भर पडली आहे. त्यांच्या या यशाबद्दल जिल्हा परिषद नंदुरबार अतिरिक्त मुख्य कार्यकारी अधिकारी श्री. चंद्रकांत पवार, जिल्हा परिषद नंदुरबार मा. उपाध्यक्ष रामचंद्र पाटील, जिल्हा परिषद नंदुरबार प्राथमिक उपशिक्षणाधिकारी डॉ.युनुस पठाण, शहादा तालुक्याचे गटशिक्षणाधिकारी धनराज राजपूत, शाळा व्यवस्थापन समिती अध्यक्ष विनोद शिंदे, तसेच शैक्षणिक, सामाजिक आणि प्रशासकीय क्षेत्रातील मान्यवर, शिक्षणप्रेमी, शिक्षकवृंद, मित्रपरिवार आणि ग्रामस्थांकडून अभिनंदन केले जात असून, त्यांच्या पुढील शैक्षणिक वाटचालीसाठी शुभेच्छा व्यक्त होत आहेत.
एका शिक्षकाच्या कल्पकतेतून अनेक विद्यार्थ्यांचे भविष्य घडते आणि एका उपक्रमशील शिक्षकाच्या कार्यातून संपूर्ण शैक्षणिक व्यवस्थेला नवी दिशा मिळू शकते. गोपाल गावीत यांची ‘आयडॉल शिक्षक’ म्हणून झालेली निवड ही याच विचाराची प्रेरणादायी साक्ष ठरली आहे.